Van vervoermiddelen naar prestaties: mobiliteit inkopen op impact

Mobiliteit inkopen zoals je zorg of onderwijs inkoopt.

De kern: betalen voor resultaat

Mobiliteit beïnvloedt vrijwel elk aspect van het stedelijk leven. Toch wordt het in beleid en uitvoering nog vaak benaderd als een operationele kwestie: voertuigen, infrastructuur, contracten. Dit stuk stelt een discussie voor over een andere invalshoek: mobiliteit als een dienst die je inkoopt op maatschappelijke waarde.

In plaats van investeren in assets, zoals voertuigen of infrastructuur, stellen we de vraag: hoe kunnen we verplaatsingen inkopen die aantoonbaar bijdragen aan gezondheid, bereikbaarheid en duurzaamheid? Niet de beschikbaarheid van middelen moet leidend zijn, maar het effect dat ze hebben.

De klassieke beleidsinstrumenten — vergunningen, subsidies, aanbestedingen — zijn primair gebaseerd op input en intentie. Maar wat als we mobiliteit behandelen zoals we andere publieke diensten behandelen? Wat als we pas betalen wanneer de maatschappelijke opbrengst zichtbaar is?

Het voorstel is dan ook: beloon mobiliteit op resultaat. Net als in de zorg of het onderwijs. Niet betalen voor structuren of beschikbaarheid, maar voor concrete, meetbare prestaties. Niet betalen voor een systeem, maar voor wat het oplevert. Mobiliteit moet daarin geen uitzondering zijn.

Wat zijn Mobility Impact Markets?

Mobility Impact Markets (MIM) zijn een nieuw mechanisme waarbij mobiliteitsaanbieders worden beloond voor het leveren van concrete maatschappelijke impact. In plaats van te betalen voor aanwezigheid of infrastructuur, betalen overheden en andere betrokken partijen alleen voor daadwerkelijk behaalde resultaten: bijvoorbeeld een fietstrip tijdens de spits, een carpoolrit vanaf een buitenwijk, of het gebruik van elektrische voertuigen in een drukke zone, of bieden van korting voor een bepaalde doelgroep.

Een stad of regio richt hiervoor een Impact Fund op, waarin budget wordt gebundeld van gemeenten, regio's, werkgevers en andere belanghebbenden. Aanbieders van mobiliteit — zoals deelvervoerders, carpoolplatforms of leaseconcepten — kunnen zich aanmelden en via een API hun ritgegevens aanleveren. Deze gegevens worden automatisch geanalyseerd door een onafhankelijke validator, die controleert of ritten voldoen aan vooraf gedefinieerde criteria (zoals tijd, locatie, voertuigtype of doelgroep).

Elke maand ontvangt de aanbieder een vergoeding op basis van het aantal geverifieerde ritten die aan de gewenste criteria voldoen. De prijs per rit (of andere prestatie) kan periodiek worden aangepast, afhankelijk van beleidsdoelen of veranderende omstandigheden. Zo ontstaat een dynamisch en transparant systeem waarin overheden gericht kunnen sturen op mobiliteitsgedrag, en aanbieders worden beloond op basis van geleverde prestaties.

Waarom traditionele instrumenten falen

Vergunningen bieden toegang, maar geen stimulans. Ze leveren inkomsten voor de stad, maar weinig verandering. In wijken met lage inkomens of beperkte vraag ontstaat daardoor schaarste. Aanbestedingen zijn traag, inflexibel en sluiten concurrentie uit. Het duurt lang om een contract te realiseren. Tijdens de looptijd is aanpassing moeilijk en slechts één aanbieder krijgt toegang. Het gevolg: hoge kosten, beperkt bereik en weinig sturing.

Impact Markets vergeleken met aanbestedingen en vergunningen voor het behalen van publieke doelen.

Mobiliteitsaanbieders sturen al dagelijks op resultaat

Het principe achter MIM wordt in de praktijk al toegepast. Werkgevers vergoeden duurzame ritten voor hun medewerkers. Overheden subsidiëren deelfietsen in specifieke wijken. Mobiliteitsapps geven kortingen op rustige momenten of plekken. Dagelijks wordt al gestuurd op gedrag en uitkomst. Wat ontbreekt is een publiek kader om dit op schaal, transparant en meetbaar te maken.

Waarom Mobility Impact Markets werken

MIM is gericht op daadwerkelijke impact en maakt het mogelijk om beleid maandelijks bij te sturen op basis van data. Meerdere aanbieders kunnen tegelijk actief zijn en er ontstaat concurrentie op impact in plaats van op prijs of volume. Ook kleinere partijen kunnen instappen. Het systeem is schaalbaar: toepasbaar op wijkniveau of in hele regio’s.

Voorbeelden uit Europa

In Gothenburg kregen koeriers een vergoeding om over te stappen op cargobikes. Kopenhagen richtte een fietsfonds op dat vaste vergoedingen per rit uitkeert. In Deense steden worden carpoolritten via een centraal platform vergoed. Brussel experimenteerde met subsidies in specifieke buurten. In Rotterdam wordt deelvervoer voor specifieke doelgroepen / wijken met korting aangeboden. Werkgevers bieden fianciele incentive voor fiets en OV. De lessen: het werkt. Maar pilots stranden vaak bij opschaling. MIM biedt het schaalbare kader.

Wat heb je nodig?

Een Impact Fund, gevuld met budget van gemeente, regio en andere partijen. Duidelijke doelstellingen: welk gedrag, waar en wanneer. Een API-infrastructuur om data te delen en te koppelen aan betaling. En governance: onafhankelijk beheer, maandelijkse bijstelling.

Van vervoermiddelen inkopen naar mobiliteit inkopen

Traditioneel wordt mobiliteit vaak benaderd als het inkopen van vervoermiddelen: bussen, treinen, fietsen of infrastructuur. Maar vervoermiddelen zijn slechts middelen tot een doel. Wat telt, is of mensen daadwerkelijk kunnen reizen — veilig, duurzaam en betaalbaar. De overstap van het inkopen van spullen naar het inkopen van prestaties betekent dat beleidsmakers hun middelen effectiever kunnen inzetten. Niet betalen voor een nieuwe vloot fietsen, maar voor het aantal gerealiseerde ritten in wijken waar fietsen het verschil maakt.

Klaar voor toepassing

Techniek, data en ervaring zijn aanwezig. Mobiliteitsaanbieders kunnen nu al aansluiten. Wat nodig is: bestuurlijke keuze, een gericht budget en samenwerking tussen partners. Binnen zes maanden kan een stad operationeel zijn. Zonder langdurige aanbestedingen. Zonder papieren beleid. Met meetbare impact.

Conclusie

Mobility Impact Markets zijn geen papieren idee. Ze zijn een werkend alternatief. Een concreet instrument om mobiliteitsdoelen te realiseren. Wie echt wil sturen op gezondheid, inclusiviteit, bereikbaarheid en duurzaamheid, kiest voor een model dat betaalt voor wat telt.

Meer weten? Whitepaper: Zie hier

Bron: Impact Market